Persbericht RC 3.48

BINDEND ADVIES TERUGGAVE SCHILDERIJ TOOROP

De gemeente Rotterdam dient het schilderij De Thames bij London van Jan Toorop terug te geven aan de erfgenamen van de voormalige eigenaar. Dit tegen betaling door de erfgenamen van EUR 30.397,50 aan de gemeente Rotterdam. Zo luidt het eerste bindend advies van de Restitutiecommissie, de commissie die adviseert over claims op roofkunst. 
 
Het advies heeft betrekking op een geschil over de eigendom van De Thames bij London tussen de kleinkinderen van de joodse eigenaar die het schilderij in 1937 verkocht en de gemeente Rotterdam, de huidige eigenaar van het schilderij. Kernpunt van het geschil is de vraag of de voormalige eigenaar het bezit van het schilderij onvrijwillig verloor door omstandigheden die direct verband hielden met het naziregime. De Restitutiecommissie is van oordeel dat hiervan sprake is.

De Thames bij London was eigendom van de joodse zakenman en kunstverzamelaar Ernst Flersheim te Frankfurt am Main. Vanaf 1933 werd zijn familie steeds harder getroffen door anti-joodse maatregelen onder het nazibewind in Duitsland, als gevolg waarvan de familie uitweek naar het buitenland. Flersheim verkocht de Toorop tijdens zijn vlucht in maart 1937 voor NLG 3.500,- aan een Nederlandse kunsthandelaar, waarna het in de collectie kwam van het gemeentelijk Museum Boymans te Rotterdam. De commissie acht aannemelijk dat Flersheim de opbrengst van de verkoop had bestemd voor de vlucht van zijn familie. Flersheim en zijn echtgenote zijn in 1943 vanuit Nederland gedeporteerd en in 1944 omgekomen in het concentratiekamp Bergen-Belsen.

Onder de gegeven omstandigheden beoordeelt de commissie het bezitsverlies als onvrijwillig door omstandigheden die direct verband hielden met het naziregime. Overigens is de commissie van mening dat bij de aankoop in 1937 geen sprake was van onzorgvuldig handelen van de kant van het Museum Boymans dan wel de gemeente Rotterdam. Vanwege het onvrijwillige bezitsverlies van Flersheim, het grote belang van zijn kleinkinderen bij teruggave en hun aanbod om het geïndexeerde aankoopbedrag aan de gemeente Rotterdam te vergoeden, concludeert de commissie dat de Toorop aan hen teruggegeven dient te worden tegen betaling van EUR 30.397,50. Dit is het bedrag dat Flersheim in 1937 voor het kunstwerk ontving (NLG 3500,-), geïndexeerd volgens het algemene prijsindexcijfer. 

De Restitutiecommissie

Sinds januari 2002 adviseerde de Restitutiecommissie de minister van OCW over 56 claims op cultuurgoederen in bezit van de rijksoverheid. Daarnaast kan de commissie op grond van artikel 2 lid 2 van haar Instellingsbesluit een bindend advies uitbrengen over een geschil dat twee partijen voorleggen over een cultuurgoed dat niet in het bezit is van de rijksoverheid. Hierbij vormen ‘redelijkheid en billijkheid’ het toetsingskader. Voor het eerst is nu sprake van een dergelijk bindend advies. 
_________________________________________________________________________________________________________________________________________

Meer informatie:
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met mr. Evelien Campfens, secretaris/rapporteur van de Restitutiecommissie, telefoon (070) 376 59 92.